W ciągu życia każdy człowiek gromadzi unikatowe doświadczenia, wiedzę, wspomnienia na temat siebie samego, innych ludzi i świata wokół nas. Wiedza ta tworzy w naszym umyśle pewne struktury, schematy. Uczestnicząc w nowych wydarzeniach dokonujemy interpretacji tego, co się dzieje, za pośrednictwem tych właśnie struktur. To wiedza w nich zawarta powoduje, że postrzegamy świat w tak różny sposób.

Podejście poznawczo-behawioralne opiera się na założeniu, że nasze emocje i zachowania nie są wynikiem obiektywnych zdarzeń, ale naszych subiektywnych interpretacji. Innymi słowy zdarzenie, w jakim uczestniczymy, powoduje pojawienie się w naszej psychice myśli będących wynikiem naszych wcześniejszych doświadczeń i przekonań. To dopiero te myśli powodują, że przeżywamy emocje i reagujemy zachowaniem. Możemy mieć także pewne nawyki w myśleniu sprawiające na przykład, że w swych interpretacjach pewne fakty wyłapiemy łatwiej, a inne pominiemy – np. osoba z niskim poczuciem własnej wartości prawdopodobnie szybciej wychwyci w czyjejś wypowiedzi krytykę bądź też będzie zastanawiać się, czy za pochwałą nie kryje się jakieś „drugie dno".

Terapia poznawczo-behawioralna (w skrócie TPB) to podejście skupiające się na zidentyfikowaniu, a następnie zmianie takich schematów naszego myślenia, które negatywnie wpływają na nasze życie powodując np. trudności w relacjach czy też prowadząc do pojawienia się zaburzeń. Jest to podejście krótkoterminowe, skoncentrowane przede wszystkim na „tu i teraz", oparte na modelu naukowym, w którym terapeuta jest dyrektywny i aktywnie współpracuje z klientem. W terapii poznawczo-behawioralnej ważny aspekt stanowi również psychoedukacja, mająca na celu zwiększenie wiedzy klienta na tematy związane z jego trudnościami oraz danie mu narzędzi radzenia sobie, z których będzie mógł samodzielnie korzystać także po zakończeniu terapii, podtrzymując bądź pogłębiając zmianę.

Początkowo postrzegana przez krytyków i przeciwników jako metoda powierzchowna, terapia poznawcza-behawioralna od lat ewoluuje dostosowując się do coraz to nowych wyzwań i rodzajów problemów zgłaszanych przez klientów. Obecnie intensywnie rozwijają się nurty z tzw. trzeciej fali, które znacznie bardziej od tradycyjnej TPB zwracają uwagę na kontekst i funkcje zjawisk psychologicznych, a nie tylko ich formę, włączając do pracy terapeutycznej również kwestie związane np. z duchowością, wartościami, pracę z wyobrażeniami itp. W tym świetle stare zarzuty dotyczące powierzchowności TPB wydają się mocno nieaktualne.

W terapii poznawczo-behawioralnej początkujący terapeuci mogą odnaleźć spójną i opartą na dowodach naukowych metodologię rozumienia problemów klienta oraz pracy nad ich zmianą, poznając protokoły pracy z różnymi grupami zaburzeń i trudności. Doświadczeni terapeuci z kolei zyskają możliwość poszerzenia swojego warsztatu poznając zweryfikowane empirycznie i skuteczne metody oraz dużą ilość przydatnych technik.